Ticari Gayrimenkulde Bina Yaşının Önemi
Bir fabrika, depo, ofis katı ya da komple bina alırken çoğu yatırımcı önce konuma, metrekareye ve fiyata bakar. Bunlar elbette önemli. Ancak Türkiye gibi deprem riski yüksek bir ülkede, özellikle de Kuzey Anadolu Fay Hattı’na yakınlığıyla bilinen İstanbul’da, ilk sorulması gereken sorulardan biri şudur: Bu bina hangi yıl, hangi kurallara göre yapıldı?
Ticari gayrimenkulde bina yaşı yalnızca binanın “eski” ya da “yeni” olduğunu göstermez. Yapının hangi deprem yönetmeliği döneminde projelendirildiğini, hangi denetim sisteminden geçmiş olabileceğini ve muhtemel beton kalitesini de ipucu olarak verir. Yine de bina yaşı tek başına karar verdiren bir ölçüt değildir. Bu rehberde bina yaşını nasıl okumanız gerektiğini, hangi durumlarda yanıltıcı olabileceğini ve satın almadan önce neleri kontrol etmeniz gerektiğini adım adım ele alıyoruz.
Ticari Gayrimenkulde Bina Yaşı Neden İlk Bakılması Gereken Kriterlerden Biri?
Konut alan kişi büyük ölçüde kendi güvenliğini ve ailesinin yaşam alanını düşünür. Ticari gayrimenkul yatırımcısı ise bunlara ek olarak üç şeyi daha korumak zorundadır: sermayesini, kira gelirini ve mülkün gelecekte satılabilirliğini. Bina yaşı bu üçünü de doğrudan etkiler.
Ticari bir mülkte bina yaşının belirleyici olmasının başlıca nedenleri şunlardır:
- Yapısal risk: Eski yönetmeliklere göre yapılmış binalarda deprem performansı belirsizliği daha yüksektir.
- Kullanım sürekliliği: Bir fabrika ya da depo deprem sonrasında kullanılamaz hâle gelirse yalnızca bina değil, üretim, stok ve sözleşmeler de risk altına girer.
- Kiracı talebi: Kurumsal kiracılar ve yabancı sermayeli firmalar mülk seçerken bina güvenliğini çoğu zaman sorgular.
- Finansman ve sigorta: Bina yaşı ve yapı durumu, değerleme raporunu ve sigorta şartlarını etkileyebilir.
- Çıkış değeri: Bugün aldığınız binayı birkaç yıl sonra satmak istediğinizde alıcı da aynı soruları soracaktır.
Kısacası bina yaşı, ticari gayrimenkulde bir eleme filtresidir. İyi bir lokasyondaki riskli bir bina, yatırımcıya beklediği getiriyi sağlamayabilir.
Deprem Yönetmelikleri Tarihçesi: Bina Yaşını Doğru Okumanın Anahtarı
Bina yaşını anlamlı hâle getiren şey, binanın hangi kurallar döneminde inşa edildiğidir. Türkiye’de deprem yönetmelikleri, büyük depremlerden alınan derslerle defalarca güncellenmiştir. AFAD’ın tarihçesine göre yönetmelikler 1947, 1953, 1961, 1968, 1975, 1998 ve 2007 yıllarında yenilenmiş, ardından 2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hazırlanmıştır.
Bugün piyasada karşılaşacağınız ticari bina stoğu açısından kritik eşikler 1975, 1998, 2000’lerin başı, 2007 ve 2019’dur.
1975 Yönetmeliği ve Öncesi Dönem
1975 yönetmeliği, yayımlandığı dönem için ileri bir düzenlemeydi. Ancak sorun kâğıt üzerindeki kurallardan çok uygulamadaydı. Akademik değerlendirmeler, bu yönetmeliğin dönemin dünya standartlarını büyük ölçüde yakalamasına rağmen sahada yeterince benimsenmediğini ve doğru uygulanmadığını vurgular.
Bu dönemde yapılmış ticari binalarda sık görülen sorunlar şunlardır: düşük beton dayanımı, yetersiz donatı detayları ve projesine uygun inşa edilmemiş taşıyıcı sistem. Ayrıca 1975 öncesine ait binaların bir kısmı için yeterli proje arşivi bile bulunmayabilir.
1998 Yönetmeliği ve 1999 Depremlerinin Etkisi
1997’de yayımlanıp 1998’de yürürlüğe giren yönetmelik, betonarme detaylar açısından önemli bir sıçramaydı. Ancak bu yönetmeliğin hemen ardından gelen 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremleri, sahadaki gerçekliğin yönetmelikten çok farklı olduğunu gösterdi.
Ticari gayrimenkul açısından 1999’un en önemli dersi sanayi yapılarında alındı. Kocaeli depreminde çok sayıda prefabrik endüstri binası yıkıldı ya da ağır hasar gördü. Sahada yapılan incelemeler, en önemli nedenlerin kolon tabanlarında oluşan hasarlar ve kolon-kiriş birleşimlerinin deprem hareketini karşılayamaması olduğunu ortaya koydu. Bu nedenle 1999 öncesinde yapılmış fabrika ve depoların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
2000’ler: Yapı Denetimi, Hazır Beton ve 2007 Yönetmeliği
1999 depremlerinin ardından inşaat kalitesini doğrudan etkileyen iki gelişme yaşandı.
Birincisi, yapı denetim sistemidir. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun, 13 Temmuz 2001’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun ilk aşamada İstanbul, Kocaeli, Ankara, İzmir ve Sakarya’nın da aralarında bulunduğu, deprem açısından kritik 19 ilde uygulandı ve 1 Ocak 2011’den itibaren tüm illere yaygınlaştırıldı. Yani İstanbul’daki bir bina için 2001 sonrası ruhsat tarihi, yapı denetim sürecinden geçmiş olma ihtimali açısından önemli bir işarettir.
İkincisi, malzeme kalitesidir. 2000 yılında yürürlüğe giren TS 500 standardı ve hazır betonun yaygınlaşması, beton kalitesini önemli ölçüde iyileştirdi. Uzmanlar, 2000 öncesi binalardaki en temel sorunun yetersiz beton dayanımı olduğunu sıklıkla vurgular.
2007’de yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ise yeni binaların yanında mevcut binalar için de önemli bir yenilik getirdi. Bu yönetmelikle birlikte, mevcut binaların deprem performansının nasıl belirleneceği ilk kez ayrıntılı kurallara bağlandı. Bugün eski bir bina için hazırlanan performans analizlerinin temeli bu yaklaşıma dayanır.
2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2019’dan İtibaren Zorunlu)
Yürürlükteki düzenleme Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’dir (TBDY). 2007 yönetmeliğinin yerini alan TBDY, 18 Mart 2018’de yayımlandı ve 1 Ocak 2019’dan itibaren kullanılması zorunlu hâle geldi. TBDY, bölgeye özgü deprem tehlikesini daha ayrıntılı hesaba katan ve performans esaslı tasarımı öne çıkaran bir yapıya sahiptir.
Yatırımcı açısından pratik sonuç şudur: 2019 ve sonrasında ruhsat almış bir bina, kâğıt üzerinde en güncel kurallara göre projelendirilmiştir. Ancak “kâğıt üzerinde” ifadesi, bir sonraki bölümün konusudur.
Yapım Yılına Göre Ticari Bina Değerlendirme Tablosu
Aşağıdaki tablo, ilk eleme için genel bir çerçeve sunar. Bu tablo bir bina hakkında hüküm vermez, yalnızca hangi soruların sorulması gerektiğini gösterir.
| Ruhsat / Yapım Dönemi | Geçerli Çerçeve | Genel Risk Algısı | Satın Almadan Önce Önerilen Adım |
|---|---|---|---|
| 1975 öncesi | Erken dönem yönetmelikler | Yüksek | Deprem performans analizi şart; arsa değeri ayrıca hesaplanmalı |
| 1975-1998 | 1975 yönetmeliği | Yüksek / belirsiz | Malzeme testi ve performans analizi; güçlendirme maliyeti fizibiliteye eklenmeli |
| 1998-2001 | 1998 yönetmeliği, yapı denetimi öncesi | Orta / belirsiz | Proje uygunluğu ve beton kalitesi sorgulanmalı |
| 2001-2007 | 1998 yönetmeliği + yapı denetimi (İstanbul) | Orta | Yapı denetim kaydı ve iskân kontrolü; gerekirse analiz |
| 2007-2018 | 2007 yönetmeliği + yapı denetimi | Düşük / orta | Belgelerin tutarlılığı ve sonradan yapılan tadilatlar kontrol edilmeli |
| 2019 ve sonrası | TBDY 2018 | Görece düşük | Proje, denetim ve uygulama uyumu kontrol edilmeli |
Tabloda tarih olarak yapım yılı yerine yapı ruhsatı tarihini esas almak daha doğrudur. Çünkü bir bina hangi yönetmeliğe göre projelendirildiyse o yılın kurallarına tabidir. 2006’da ruhsat alıp 2009’da biten bir bina, 2007 yönetmeliğine göre değil, ruhsat aldığı dönemin yönetmeliğine göre projelendirilmiş olabilir.
Yeni Bina Her Zaman Güvenli mi? Bina Yaşının Sınırları
Bina yaşının önemini anlatırken onu abartmamak da gerekir. Yönetmeliğin yeni olması, binanın o yönetmeliğe uygun inşa edildiğinin garantisi değildir.
6 Şubat 2023 depremleri bunu açıkça gösterdi. ODTÜ Deprem Mühendisliği Araştırma Merkezi’nin ön değerlendirmesine göre, 2002 sonrasında inşa edilmiş binlerce yapıdan 1000’i aşkın bina, yönetmeliğin öngördüğü performansı gösteremeyerek ağır hasar aldı ya da yıkıldı. Öte yandan yapı denetiminin etkisi de verilerde görülüyor. Bakanlık verilerine göre deprem bölgesinde yıkılan ya da ağır hasar alan binalar arasında yapı denetimli binaların payı yüzde 1 civarında kaldı.
Bu iki veri birlikte okunduğunda ortaya çıkan sonuç şudur: Yeni bina ortalamada daha güvenlidir, ama tek bir bina hakkında karar verirken ortalama yeterli değildir. Bir binanın güvenliğini belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Projenin yönetmeliğe uygunluğu
- Uygulamanın projeye uygunluğu
- Beton ve donatı kalitesi
- Zemin koşulları
- Sonradan yapılan müdahaleler
Son madde ticari gayrimenkulde özellikle önemlidir. Dükkânını genişletmek, makine yerleştirmek ya da vitrin açmak isteyen kullanıcıların taşıyıcı sisteme müdahale etmesi, yeni bir binayı bile riskli hâle getirebilir. Tadilat adı altında kolon kesilmesi ve bunun depremlerdeki yıkımlara katkısı, TBMM gündemine taşınan kanun tekliflerinde de dile getirilen bir sorundur.
Bu nedenle doğru yaklaşım şudur: Bina yaşı ilk filtredir; son karar belgelerle ve mühendislik incelemesiyle verilir.
Gayrimenkul Türüne Göre Bina Yaşı Değerlendirmesi
Ticari gayrimenkul tek tip bir ürün değildir. Fabrika ile plaza katı, depo ile zemin kat dükkân arasında hem yapım tekniği hem de risk profili açısından ciddi farklar vardır.
Prefabrik Fabrika ve Depo Binaları
İstanbul Anadolu Yakası’nda Tuzla, Pendik, Dudullu ve Kurtköy gibi sanayi bölgelerinde fabrika ve depo stoğunun önemli bir kısmı prefabrik sistemle inşa edilmiştir. Bu sistem hızlı ve ekonomiktir, ancak eski örneklerde bağlantı detayları kritik bir zayıf noktadır. Akademik çalışmalar, 1990’larda inşa edilen sanayi yapılarının büyük çoğunluğunun prefabrik teknikle yapıldığını belirtir.
İstanbul’daki bir sanayi bölgesinde 1999 öncesinde yapılmış prefabrik fabrikaları inceleyen bir araştırmanın bulgusu dikkat çekicidir: Bu binalar Kocaeli depreminden sonra kullanıma devam edecek kadar güvenli görülmüş, ancak 1998 yönetmeliğinin kriterleriyle incelendiğinde kolon-kiriş bağlantılarının büyük bölümünün yeterli olmadığı anlaşılmıştır.
Eski bir fabrika ya da depo incelerken şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Kolon-kiriş birleşimleri: Bağlantıların tipi ve durumu, yapının deprem davranışını belirleyen en önemli unsurlardan biridir.
- Sonradan eklenen asma katlar: Sonradan eklenen asma katlar, katlar arasında rijitlik farkı yaratarak yapının deprem davranışını olumsuz etkileyebilir ve göçme riskini artırabilir.
- Bant pencereler: Endüstri yapılarında sık görülen yatay bant pencereler, kolonların serbest boyunu kısaltır. Bu durum “kısa kolon” etkisiyle ani kolon kırılmalarına neden olabilir.
- Vinç ve ağır ekipman yükleri: Kullanım değişikliği nedeniyle yapıya, projesinde öngörülmeyen yükler binmiş olabilir.
Fabrika ve depolarda tavan yüksekliği ve kolon aralığı gibi kullanım özellikleri de bina yaşıyla yakından ilişkilidir. Eski binalarda düşük tavan, modern lojistik ve üretim ihtiyaçlarını karşılamayabilir. Bu konuyu ayrıntılı olarak ticari gayrimenkul yatırımında düşük tavan ve eski binalar başlıklı yazımızda ele aldık.
Plaza ve Ofis Binaları
Plaza ve ofis binalarında bina yaşı, yapısal güvenliğin yanı sıra teknik altyapıyla da ilgilidir. 2000 öncesinde yapılmış bir ofis binasında deprem performansı sorusuna ek olarak şu konular da gündeme gelir:
- Yangın güvenliği ve kaçış yollarının güncel mevzuata uygunluğu
- Asansör, iklimlendirme ve elektrik altyapısının yenilenme ihtiyacı
- Enerji verimliliği ve buna bağlı işletme giderleri
- Otopark kapasitesi
Kurumsal kiracılar ofis seçerken genellikle bu konuların tamamını değerlendirir. Ataşehir veya Ümraniye gibi ofis yoğun bölgelerde yeni nesil binalarla aynı pazarda rekabet eden eski bir ofis binası, bu eksiklikler nedeniyle kira seviyesinde geride kalabilir.
Zemin Kat Dükkânlar ve Karma Kullanımlı Binalar
Mahalle içindeki dükkânların çoğu, üst katları konut olan apartmanların zemin katındadır. Bu durumda dükkânın güvenliği tüm binanın güvenliğine bağlıdır. Dükkân sahibi olarak yalnızca kendi bağımsız bölümünüzü değil, binanın tamamını değerlendirmeniz gerekir.
Zemin kat dükkânlarda iki risk öne çıkar:
- Yumuşak kat etkisi: Geniş vitrin açıklıkları ve yüksek zemin kat, üst katlara göre daha zayıf bir kat oluşturabilir.
- Kolon müdahaleleri: Dükkânı genişletmek veya vitrin açmak için kolon kesilmiş ya da perde duvar kaldırılmış olabilir. Satın almadan önce mevcut durumun onaylı projeyle karşılaştırılması bu nedenle önemlidir.
Bina Yaşı Yatırım Getirisini Nasıl Etkiler?
Bina yaşı yalnızca bir güvenlik konusu değil, aynı zamanda bir getiri konusudur. Eski bir bina daha ucuz alınabilir, ancak bu indirimin gerçek bir fırsat mı yoksa fiyatlanmış bir risk mi olduğunu anlamak gerekir.
Kiracı Profili ve Boş Kalma Riski
Ticari bir mülkün değerini belirleyen en önemli unsurlardan biri, kiracısıdır. Kurumsal firmalar, bankalar, zincir mağazalar ve yabancı sermayeli şirketler kiralama kararından önce bina güvenliğini sorgulama eğilimindedir. Deprem performans raporu talep eden ya da belirli bir yapım yılının öncesine ait binaları değerlendirmeye almayan kiracılarla karşılaşmak artık şaşırtıcı değildir.
Bu durumun yatırımcı açısından sonuçları şunlardır:
- Eski binada kiracı havuzu daralabilir.
- Kiracı bulma süresi uzayabilir.
- Kira pazarlığında mülk sahibinin elindeki koz azalabilir.
Boş geçen her ay doğrudan gelir kaybı demektir. Bu nedenle eski bir binayı değerlendirirken beklenen boş kalma süresini de hesaba katmak gerekir.
Sigorta, Kredi ve Değerleme
Ticari gayrimenkul sahiplerinin sıklıkla gözden kaçırdığı bir nokta, zorunlu deprem sigortasının kapsamıdır. Tamamı ticari veya sanayi amacıyla kullanılan binalar DASK kapsamına girmez. Bu tür binalar için isteğe bağlı olarak ihtiyari deprem sigortası yaptırılabilir. İhtiyari sigortada prim ve teminat koşulları sigorta şirketinin değerlendirmesine bağlıdır ve binanın yapı özellikleri bu değerlendirmede rol oynar. Ayrıca kapsamın ne kadar geniş olduğu, örneğin kira kaybını veya iş durmasını karşılayıp karşılamadığı, poliçeden poliçeye değişir.
Değerleme tarafında ise bina yaşı, gayrimenkul değerleme raporlarında dikkate alınan temel unsurlardan biridir. Resmî yıpranma oranları, binanın yaşına ve yapı türüne göre bina değerinden ne kadar düşüleceğini gösterir. Kendi mülkünüz için yaklaşık oranı görmek isterseniz Bina Yıpranma Hesaplama Aracı ile bir ön hesaplama yapabilirsiniz. Bu hesaplamanın bağlayıcı olmadığını ve yalnızca fikir vermek amacıyla kullanılması gerektiğini unutmayın.
Yeniden Satış (Çıkış) Değeri ve Cap Rate
Ticari gayrimenkulde yatırım performansını ölçmenin yaygın yollarından biri Cap Rate, yani kapitalizasyon oranıdır. Cap Rate, mülkün yıllık net işletme gelirinin (NOI) mülk değerine bölünmesiyle bulunur.
Basit bir örnekle açıklayalım. Aşağıdaki rakamlar yalnızca örnek amaçlıdır, piyasa verisi değildir:
| Bina A (yeni) | Bina B (eski) | |
|---|---|---|
| Yıllık net işletme geliri | 1.000 birim | 1.000 birim |
| Alıcının beklediği Cap Rate | %7 | %9 |
| Ortaya çıkan değer | yaklaşık 14.300 birim | yaklaşık 11.100 birim |
İki bina bugün aynı geliri üretse bile, alıcılar eski binadaki riski telafi etmek için daha yüksek bir getiri bekler. Bu da eski binanın değerini aşağı çeker. Yani eski bir binayı ucuza almak, onu ileride de görece ucuza satmak anlamına gelebilir. Üstelik binanın yaşı, siz mülkü elinizde tuttuğunuz süre boyunca artmaya devam eder.
Eski Bir Ticari Binayı Almadan Önce Kontrol Listesi
Eski bir binanın elenmesi gerekmiyor, ancak satın alma kararı mutlaka bilgiyle verilmeli. Aşağıdaki adımlar riski görünür hâle getirmenize yardımcı olur.
Ruhsat, İskân ve Yapı Denetim Kayıtları
İlk adım belgelerdir. Şunları kontrol edin:
- Yapı ruhsatı tarihi: Binanın hangi yönetmelik döneminde projelendirildiğini gösterir.
- Yapı kullanma izin belgesi (iskân): Binanın onaylı projeye uygun tamamlandığına dair resmî belgedir.
- Yapı denetim kayıtları: 2001 sonrası İstanbul’daki yapılar için hangi yapı denetim firmasının görev aldığı öğrenilebilir.
- Onaylı mimari ve statik proje: Belediye arşivinden temin edilebilir. Mevcut durumun projeyle uyumlu olup olmadığı karşılaştırılmalıdır.
- Tapu kayıtları: Tapudaki nitelik ile fiilî kullanımın uyumu, şerhler ve beyanlar incelenmelidir.
Belgeler ile fiilî durum arasındaki her uyumsuzluk, hem hukuki hem de yapısal bir risk işaretidir.
Deprem Performans Analizi ve Riskli Yapı Tespiti
Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır, ancak farklı amaçlara hizmet eder.
- Deprem performans analizi: Binanın deprem davranışını ortaya koyan, isteğe bağlı bir mühendislik incelemesidir. Sonucu resmî bir işlem başlatmaz, yalnızca bilgi sağlar. Bu analizlerde genellikle binadan karot numunesi alınarak beton dayanımı test edilir, donatı durumu incelenir ve bina bilgisayar ortamında modellenir.
- Riskli yapı tespiti: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında, Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlar tarafından yapılan resmî bir tespittir. Binanın “riskli yapı” olarak belirlenmesi, yıkım ve yeniden yapım sürecini başlatabilir ve sonuçları hukuken bağlayıcıdır.
Satın alma öncesinde genellikle deprem performans analizi tercih edilir. Analiz için binanın mevcut sahibinin izni gerekir ve bu konu satış görüşmelerinde açıkça konuşulmalıdır.
İstanbul’da ayrıca İBB’nin hızlı tarama hizmeti bulunuyor. Bu hizmet, öncelikle 2000 öncesi binaların deprem risk durumunu kısa sürede ortaya koymayı hedefliyor. Hızlı tarama bir ön değerlendirmedir ve ayrıntılı performans analizinin yerini tutmaz.
Güçlendirme Maliyeti ve Fizibilite
Analiz sonucunda güçlendirme ihtiyacı çıkarsa, bu maliyet satın alma kararının bir parçası olmalıdır. Güçlendirmenin maliyeti; yapı türüne, büyüklüğüne, yöntemine ve binanın kullanımda olup olmamasına göre büyük farklılıklar gösterir. Bu nedenle genel bir rakam vermek yanıltıcı olur. Doğru yaklaşım, bir inşaat mühendisinden mülke özel teklif almaktır.
Fizibilite hesabında şu kalemleri birlikte değerlendirin:
- Güçlendirme maliyeti
- Güçlendirme süresince kaybedilecek kira geliri ya da üretim
- Güçlendirme sonrası olası kira ve değer artışı
- Aynı bölgede yeni bir bina almanın toplam maliyeti
Bu karşılaştırma, eski binanın gerçekten bir fırsat olup olmadığını netleştirir.
Eski Bina Ne Zaman Fırsata Dönüşür?
Eski bina her zaman kötü yatırım değildir. Doğru analizle bazı durumlarda önemli fırsatlar sunabilir.
Arsa değeri bina değerinden yüksekse: Merkezi lokasyonlarda eski bir binanın değeri büyük ölçüde arsasından gelir. Bu tür mülklerde yatırımcı aslında arsa satın alıyordur. Burada belirleyici olan, imar durumu ve yeniden yapılaşma potansiyelidir.
Güçlendirme ile değer artışı mümkünse: Taşıyıcı sistemi uygun, performans analizi olumlu ya da makul bir güçlendirmeyle hedef performansa ulaşabilecek bir bina, piyasa fiyatının altında alındığında iyi bir getiri sağlayabilir. Raporla belgelenmiş güvenlik, kiracı ve alıcı nezdinde değeri artırır.
Kentsel dönüşüm potansiyeli varsa: Dönüşüm sürecine girmesi muhtemel bir bölgede eski bina, gelecekte yeni bir bağımsız bölüme dönüşebilir. Ancak bu süreçler uzun sürebilir ve belirsizlik içerir. Bu nedenle beklentiyi gerçekçi tutmak gerekir.
Kısa vadeli ve risk bilinciyle kullanım: Bazı yatırımcılar eski bir depoyu kısa süreli ve düşük yoğunluklu kullanım için değerlendirebilir. Bu durumda bile can güvenliği ilk sırada olmalıdır.
Bu senaryoların hepsinde ortak nokta, fiyatın riski doğru yansıtmasıdır. Eski bir bina, yeni bir binanın fiyatına alınıyorsa fırsat değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi yıldan sonra yapılan binalar depreme daha dayanıklıdır?
Kesin bir yıl sınırı yoktur. Ancak İstanbul için 2001 sonrası yapı denetimi, 2007 yönetmeliği ve 2019’da zorunlu hâle gelen TBDY önemli eşiklerdir. Bu dönemlerden sonra ruhsat almış binaların daha güncel kurallara tabi olduğu söylenebilir. Yine de her bina için belgelerin ve uygulamanın ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
2000 öncesi yapılmış bir fabrika satın alınır mı?
Alınabilir, ancak mutlaka deprem performans analizi yaptırılarak alınmalıdır. Prefabrik fabrikalarda kolon-kiriş bağlantıları ayrıca incelenmelidir. Güçlendirme ihtiyacı varsa bu maliyet fiyat pazarlığına ve fizibiliteye dahil edilmelidir.
Yeni bina almak deprem riskini tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır. Yeni bina ortalamada daha güvenlidir, ancak proje veya uygulama hataları ve sonradan yapılan tadilatlar yeni binaları da riskli hâle getirebilir. Ruhsat, iskân ve yapı denetim kayıtlarının kontrol edilmesi yeni binalarda da gereklidir.
Ticari binalar DASK kapsamında mı?
Tamamı ticari veya sanayi amacıyla kullanılan binalar DASK kapsamında değildir. Bu binalar için isteğe bağlı olarak ihtiyari deprem sigortası yaptırılabilir. Konut ağırlıklı bir binadaki dükkân gibi bağımsız bölümlerin durumu farklı olabileceğinden, sigorta şirketinden kendi mülkünüz için bilgi almanız en sağlıklısıdır.
Deprem performans analizi ile riskli yapı tespiti arasındaki fark nedir?
Deprem performans analizi, binanın deprem davranışını gösteren isteğe bağlı bir mühendislik incelemesidir ve resmî bir süreç başlatmaz. Riskli yapı tespiti ise 6306 sayılı Kanun kapsamında lisanslı kuruluşlarca yapılır ve sonucu yıkım dahil hukuki süreçler doğurabilir.
Bina yaşı kira getirisini etkiler mi?
Evet. Eski binalarda kurumsal kiracı bulmak zorlaşabilir, kiracı bulma süresi uzayabilir ve kira pazarlığı zayıflayabilir. Ayrıca yatırımcıların eski binalardan daha yüksek getiri beklemesi, mülkün satış değerini de düşürür.
Binanın yapım yılını nasıl öğrenebilirim?
Yapı ruhsatı ve iskân belgesi ilgili belediyeden öğrenilebilir. Tapu kayıtları ve belediye arşivindeki onaylı projeler de yapım dönemi hakkında bilgi verir. Satıcının beyanı tek başına yeterli kabul edilmemelidir.
Kiracı olarak binanın deprem durumunu öğrenebilir miyim?
İstanbul’da İBB’nin hızlı tarama hizmetine kiracılar da başvurabilir. Bu bir ön değerlendirmedir. Uzun vadeli bir kiralama yapacaksanız mülk sahibinden mevcut bir performans raporu olup olmadığını sormanız da yerinde olur.
Eski bir binayı güçlendirmek değerini artırır mı?
Güçlendirme ile binanın güvenliği belgelenirse kiracı ve alıcı nezdinde değer artışı sağlanabilir. Ancak bu artışın güçlendirme maliyetini karşılayıp karşılamadığı mülke ve bölgeye göre değişir. Karar vermeden önce maliyet ile beklenen değer artışı karşılaştırılmalıdır.
Sonuç
Ticari gayrimenkulde bina yaşı, yatırım kararının ilk ve en önemli filtrelerinden biridir. Binanın hangi yönetmelik döneminde projelendirildiğini, yapı denetiminden geçip geçmediğini ve muhtemel malzeme kalitesini anlamak, riski görünür hâle getirir. 1975, 1998, 2001, 2007 ve 2019 eşikleri, İstanbul’daki ticari bina stoğunu değerlendirirken başvurulacak temel referanslardır.
Ancak bina yaşı tek başına karar vermek için yeterli değildir. Yeni bir bina da hatalı uygulamalar veya sonradan yapılan tadilatlar nedeniyle risk taşıyabilir. Eski bir bina ise doğru analiz ve doğru fiyatla iyi bir fırsata dönüşebilir. Sağlıklı bir karar için belgeleri incelemek, gerektiğinde deprem performans analizi yaptırmak ve bina yaşının kira getirisi, sigorta ve yeniden satış değeri üzerindeki etkisini birlikte hesaba katmak gerekir.
Fabrika, depo, ofis, dükkân ya da komple bina yatırımı düşünüyorsanız, mülkü yalnızca bugünkü fiyatına göre değil, yaşına, yapı durumuna ve gelecekteki pazar değerine göre değerlendirmek sizi beklenmedik maliyetlerden korur. Ali Yücer olarak, İstanbul Anadolu Yakası’nda ticari gayrimenkul yatırımlarında bu değerlendirmeyi sizinle birlikte yapabiliriz. İlgilendiğiniz ya da elinizdeki mülk için gayrimenkul analiz talebi oluşturabilir veya doğrudan iletişime geçebilirsiniz.
Gayrimenkul Analiz Talebi
Mülkünüzün Tahmini Değerini Öğrenin
Birkaç kısa soru — 60 saniyeden az sürer.




